پنجره ها را نبندید بازسازی ما در عصر الیگارشی فناوری
به گزارش ابرنت، 1. گفتمان موشک؛ روایت خودباوری در دل محدودیت موشک ایرانی فقط یک ابزار نظامی نیست؛ مبحث یک گفتمان است. روایتی که می گوید: «ما در شرایط تحریم و محدودیت هم می توانیم از پسِ فناوری های پیچیده برآییم.» این گفتمان برای نسل های مختلف ایرانی یک پیام روان شناختی عمیق داشت: «ما می توانیم.» در جنگ نامتقارن، قدرت سخت تنها بخشی از معادله است. اما اگر این روایت فقط در حوزه موشک و نظامی گری باقی بماند و به اقتصاد دیجیتال، رسانه و زیرساخت های شناختی جامعه گسترش نیابد، بتدریج به شعار تکراری و بی اثر تبدیل خواهد شد.
۲. عصر الیگارشی فناوری؛ وقتی الگوریتم ها افکار عمومی را مهندسی می کنند
جهان وارد عصر الیگارشی فناوری یا به تعبیر آمریکاییها "برولیگارشی" شده است؛ وضعیتی که در آن چند میلیاردر فناوری با الگوریتم های هوش مصنوعی و پلت فرم های دیجیتال، تعیین می کنند چه روایتی دیده شود و چه روایتی دفن گردد. بخش قابل توجهی ازاقتصاد امروز، اقتصاد "توجه" است. اسرائیل سال هاست در جنگ شناختی سرمایه گذاری کلانی می کند – از توسعه نظام استارتاپی تا آموزش اینفلوئنسرها تا ساخت مدلهای روایت پرداز هوشمند برآمده از حمایت صهیونیسم آمریکایی. ایران در این میدان عقب افتاد و بخش قابل توجهی از مردم (در داخل و دیاسپورا) در پروپاگاندای غرب استحاله شدند. نتیجه: فرسایش اعتماد به روایت داخلی و دوپاره شدن تصویر ذهنی از واقعیت.
۳. جنگ شناختی؛ فروپاشی «حس واقعیت» مشترک
روان شناسی اجتماعی می گوید: برای حفظ انسجام، یک جامعه احتیاج به تصویر مشترکی از واقعیت دارد. وقتی الگوریتم ها به هر کاربر یک «واقعیت» شخصی شده نشان می دهند، گروههای اجتماعی دیگر نمی توانند بر سر یک چیز توافق کنند. این وضعیت، بی هنجاری (Anomie) نام دارد: هنجارها سست می شوند، اعتماد افقی فرو می ریزد و هر کس دیگری را فریب خورده یا خائن می بیند. این دقیقاً همان چیزی است که امروز در جامعه ایران می بینیم. به خصوص که شخصی سازی واقعیت برای کاربران فضای مجازی برمبنای الگوریتم های بایاس شده و سیستم های یادگیری شده جهت دار و فیک نیوز ها شکل گرفته اند.
۴."ما"ی تکه تکه؛ فرسایش تعلق جمعی
امروز در ایران حداقل سه روایت از «ما» داریم: "ماِ" ی حاکمیت (ما که از انقلاب و استقلال دفاع می کنیم)، "ماِ"ی معترض داخلی (مردم سرخورده و بی اعتماد)، و "ماِ"ِی دیاسپورا (ایرانیان خارج که گاهی تصویری ایده آل زده یا سیاه نمایانه از داخل دارند). هر کدام دیگری را برچسب می زند. این تکه تکه شدن سرمایه و اعتماد اجتماعی را تخریب می کند. پژوهش های روان شناسی اجتماعی نشان داده است که فرسایش تعلق جمعی با تنهایی مزمن، قطبی شدن خصمانه و اضطراب فراگیر همراه می باشد. بازسازی «ما» نیازمند روایت مشترکی است که تفاوت ها را نفی نکند، بلکه توان مدیریت اختلاف ها در یک چارچوب ملی انعطاف پذیر را داشته باشد.
۵. از محدودسازی به توانمندسازی؛ بازسازی اعتماد
تجربه دهه اخیر نشان داده است: فیلتر گسترده رسانه های اجتماعی و قطع اینترنت نه تنها جلوی نفوذ دشمن را نمی گیرد، بلکه خشم را شعله ور می کند، به کسب وکارهای خرد ضربه می زند، و مهم تر از تمامی اعتماد عمودی را بطورکامل منهدم می سازد. کسانیکه پول و رانت دارند به سادگی فیلترشکن حرفه ای می خرند؛ قشر ضعیف و عادی جامعه است که از فرصتهای آموزشی و اقتصادی محروم می شود و شکافهای اجتماعی و اقتصادی عمیق تر می گردد. در مقابل، رویکرد توانمندسازی شامل: دسترسی عادلانه و ارزان به اینترنت برای همه(از ارکان کاهش شکاف دیجیتال تحت عنوان استطاعت پذیری دیجیتال)، حمایت جدی از استارتاپ های بومی (به جای شعار)، و آموزش سواد رسانه ای و تفکر انتقادی از مدرسه تا دانشگاه. اعتماد با اجبار ساخته نمی شود؛ با احترام به توانایی قضاوت مردم ایجاد می شود.
۶. بازتعریف «ما می توانیم» برای عصر جدید
اگر گفتمان گذشته بر غلبه بر محدودیت فیزیکی (موشک، صنعت، تحریم) تاکید داشت، گفتمان امروز باید بر غلبه بر محدودیت شناختی و روایتی متمرکز شود. قدرت آینده فقط موشک و نفت نیست؛ قدرت آینده سرمایه شناختی ملی است: توان جامعه برای فهم پیچیدگی، تشخیص اطلاعات معتبر از جعلی، حفظ همبستگی در بین تکثر روایت ها، و بازسازی اعتماد بعد از هر شوک. این یعنی همان روحیه «ما می توانیم» را از لابراتوار موشکی به لابراتوار رسانه، داده و هوش مصنوعی ببریم.
نتیجه: بازسازی «ما»، سپر واقعی در مقابل بحران ها
در عصرالیگارشی فناوری، بستن پنجره ها نه تنها بی نتیجه، بلکه معکوس نتیجه داده است. راه پیش گیری از بحران های امنیتی، اقناع کل منسجم ایران است: با روایتهای صادقانه (حتی اگر تلخ باشند)، با احترام به کرامت و عقلانیت شهروندان، و با باز کردن فضای گفتگو میان همه «ما»ها. بازسازی «ما»ی تکه تکه، مهم ترین پروژه ملی امروز است. اگر در آن موفق نشویم، هیچ موشکی نمی تواند از فرسایش درونی و استحاله شناختی جلوگیری نماید. اما اگر موفق شویم، آن وقت است که هم در جنگ شناختی پیروز خواهیم شد و هم انسجامی خواهیم ساخت که دشمن نتواند آنرا با هیچ الگوریتمی یا هیچ پلتفرمی بشکند.
منبع: ابرنت
این مطلب ابرنت را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط ابرنت
نظرات بینندگان ابرنت در مورد این مطلب
لطفا شما هم در مورد این مطلب نظر دهید